تبلیغات
مقاله های مهدوی
مقاله های مهدوی

اشاره:
سرنوشت جمعیت انبوه اهل كتاب در عصر طلایى ظهور موضوعى است كه در این نوشتار ابعاد مختلف آن كاویده مى‏شود در این باره از میان فرضیه‏هاى گوناگون، فرضیه اسلام آوردن اكثریت اهل كتاب انتخاب و با شواهد و قراین فراوانى تأیید مى‏شود. بررسى مدلول روایات این موضوع از دیگر رسالت‏هاى نوشتار حاضر است.


تبیین مسأله
منجى گرایى یا اعتقاد به مصلح موعود از همگانى‏ترین و ریشه‏دارترین باورهاى بشر است. در این میان مكتب شیعه، تنها مكتبى است كه درباره منجى موعود پربارترین منابع را در اختیار دارد، ولى متأسفانه زوایا و ابعاد مختلف این مسئله كم‏تر كاویده شده است. یكى از ابعاد پنهان این موضوع كه طبیعتا ذهن‏هاى بسیارى را به خود مشغول كرده است، چگونگى رفتار امام مهدى علیه‏السلام با اهل كتاب و نیز واكنش اهل كتاب در برابر امام مهدى علیه‏السلام است. این رساله مى‏كوشد تا در حد توان خود زوایاى گوناگون این مسئله را بررسى كند.


اهمیت و ضرورت تحقیق
الف) ارایه تصویرى زیبا و معقول از عصر ظهور
اعتقاد به منجى نه اندیشه‏اى شیعى و اسلامى، بلكه مفهومى جهانى و فرا ملّیتى است و مكتب شیعه به عنوان مكتبى كه منجى موعود را از خود و خود را منسوب به او مى‏داند، تنها زمانى خواهد توانست دیگران را به موعود خود دعوت كند، اصول و باورهاى خود را ترویج نماید و در جذب دیگران موفّق باشد كه معقول‏ترین، كامل‏ترین و زیباترین تصویر را از آن مرد آسمانى ارایه نماید. رویكرد دیگران به اندیشه موعود و پذیرش نظریه مصلح كلّ و واكنش بجا در برابر آن به تصویر زیبا و معقولى كه از آن ارایه مى‏شود بستگى دارد و این تصویر معقول و مستدلّ تنها با پژوهش‏هاى موضوعى و تخصصى فراهم مى‏آید.


ب) برنامه ریزى
دانستن اهداف، رفتارها و چگونگى اقدامات امام مهدى علیه‏السلام علاوه بر فواید علمى آن، به برنامه‏ریزى‏ها و رفتارهاى ما نیز مى‏تواند و بلكه باید سمت و سو ببخشد. ما با دانستن آن‏چه امام مهدى علیه‏السلام مى‏خواهد بدان دست یابد، مى‏توانیم زمینه‏هاى پیروزى او را فراهم آوریم و با تهیّه عدّه و عُدّه كافى بستر مناسبى براى دست‏یابى به اهداف عالى امام علیه‏السلام فراهم آوریم.


این نگاه جداى آثار فردى آن مى‏تواند تأثیر بسزایى در برنامه‏ریزى‏هاى كلان كشور، حوزه‏هاى علمى، مجامع دینى و ... داشته باشد. به عنوان مثال اگر بنا باشد در عصر ظهور بیشتر انسان‏ها به دین اسلام بگروند، آیا شیعه به عنوان تنها مكتب حق براى پاسخ دادن به نیازهاى مختلف فكرى این جمعیّت انبوه، خود را آماده كرده است؟ آیا محصولات فرهنگى او با نیازهاى بشریت متناسب است؟


دانستن رخدادهاى آینده جهان و چگونگى رفتار امام مهدى علیه‏السلام با غیر مسلمانان این وظیفه را بر دوش متولّیان سیاست‏هاى كلى كشور مى‏گذارد كه در برنامه‏ریزى‏هاى كلان خود سیاست‏هایى را برگزینند كه برآورنده نیازهاى آینده بشریت نیز باشد.


ج) خرافه زدایى
از دیگر نكاتى كه ضرورت پرداختن به این بحث و اهمیت آن را نشان مى‏دهد خرافات و تحریف‏هایى است كه به گونه‏اى گسترده در مباحث مهدویت راه یافته است. این خرافات و تحریف‏ها كه گاه به عمد از سوى مغرضان و دشمنان براى زشت جلوه دادن چهره امام علیه‏السلام و حركت جهانى او، و در نتیجه خرافى جلوه دادن مسئله ظهور موعود صورت مى‏گیرد، رسالت سنگینى را بر دوش اندیشمندان و پژوهش‏گران گذارده است. براى نمونه مى‏توان به این باور خرافى اشاره كرد؛ كه امام مهدى علیه‏السلام در رویارویى با مردم ذرّه‏اى مدارا و نرمش از خود نشان نمى‏دهد، تمامى گناهكاران را گردن مى‏زند، جوى خون به راه مى‏اندازد و... كه ما در این نوشتار تا حدودى خرافى بودن این گونه باورها را اثبات كرده‏ایم.


پیشینه تحقیق:
جهان روزى را به چشمان خود خواهد دید كه از ستم، كژى و تباهى خبرى نباشد. انسان‏ها از رشد، كمال، معنویت و آگاهى برخوردار باشند. فقر و رنج و مشكلات از پهنه زمین برچیده شود. نه آسمان از ریزش باران نعمتش دریغ كند و نه زمین از نمایاندن سبزى و تازگى و خرّمى‏اش بخل ورزد. در آن روز فرمانروایى از آن صالحان و قدّیسان خواهد بود كه خوبى‏ها و خوشى‏ها را به مردم هدیه مى‏دهند و دل‏هاشان را با آسمان پیوند مى‏زنند و این‏ها و هزاران هزار خوبى دیگر به بركت فرزندى از سلاله من خواهد بود كه آخرین ذخیره الهى است و روزى خورشید وجودش از پس پرده غیبت طُلوع خواهد كرد.


این وعده‏اى است كه رسول گرامى اسلام صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم بارها و بارها مردم را به برآورده شدنش نوید داده و دل‏هاى مسلمانان را آرزومند و شیفته آن كرده بود.


بسیار طبیعى است كه مسلمانان رنج كشیده، تشنه دانستن هر چه بیشتر درباره آن روز پرشكوه باشند و گاه همین پرسش‏ها و كنجكاوى‏ها ـ مانند پرسش از سرنوشت غیر مسلمانان ـ رسول گرامى صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم را به سخن وامى‏داشت و زاویه‏اى دیگر از زوایاى آن روز موعود را آشكار مى‏كرد.


بر همین اساس ردّپاى بحث سرنوشت غیر مسلمین را از همان آغاز طرح بحث ظهور امام مهدى علیه‏السلام باید جستجو كرد. سرنوشت غیر مسلمین و اتفاقاتى كه بر آنها مى‏گذرد بخشى از حوادث آن روز موعود است كه طبیعةً پیامبر اسلام صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم و امامان معصوم علیهم‏السلام متعرّض آن مى‏شدند و زوایایى از آن را آشكار مى‏كردند و به تبع، محدّثان و مفسّران نیز با طرح آن دامنه بحث را وسعت مى‏بخشیدند.


شاید كمتر كتابى را بتوان نام برد كه به مسئله ظهور و حوادث آن پرداخته باشد اما سخنى ولو به اختصار از عاقبت اهل كتاب و سایر غیر مسلمین به میان نیاورده باشد. بسیارى از مفسران نیز در ذیل آیات مربوط به امام مهدى علیه‏السلام كم و بیش اشاراتى به این مسئله كرده‏اند. ابن عباس، قتاده، على‏بن ابراهیم قمى، امین الاسلام طبرسى، علامه طباطبایى، صاحب تفسیر نمونه و ... از جمله این مفسران هستند. در كتب روایى همچون بصائر الدرجات، اصول كافى، كمال الدین، غیبت شیخ طوسى، بحار و ... نیز ولو به اختصار روایات این مسئله ذكر شده است.


از میان دانشمندان معاصرى كه این مسئله را طرح كرده و پیرامون آن توضیحاتى داده‏اند مى‏توان علامه رفیعى قزوینى در كتاب الامام المهدى من المهد الى الظهور، آیت الله ابراهیم امینى در كتاب دادگستر جهان، آیت الله مكارم شیرازى در كتاب حكومت جهانى مهدى علیه‏السلام و آیت الله سید محمد صدر در موسوعه الامام المهدى جلد سوم (تاریخ ما بعد الظهور) را نام برد كه از این میان كتاب اخیر از امتیازات و دقت بیشترى در بحث برخوردار است. و ما در این نوشتار از آن بهره‏هاى فراوانى برده‏ایم.لیكن طراحان این موضوع عمدةً به ذكر یك یا چند روایت اكتفا كرده‏اند و گاه كه در صدد حلّ تعارض روایات برآمده‏اند بلافاصله و بدون بررسى زوایاى مختلف بحث یك دسته را ترجیح داده و دسته دیگر را كنار نهاده‏اند. اما طرح موضوع به صورت مستقل همراه با بررسى جوانب و ابعاد مختلف آن و جمع‏آورى مجموعه آیات و روایات مسئله و نیز بررسى شواهد و قراین بحث و نیز بررسى سندى و دلالى روایات و عرضه روایات بر آیات و... كارى تفصیلى است كه در هیچ یك از كتب دانشمندان نیامده است.


شیوه تحقیق
دقت و تعمّق در بخش‏هاى گوناگون مباحث اخلاقى و اعتقادى و بررسى اجتهادى آیات و روایات مربوط به آن‏ها از آرزوهاى دیرینه بزرگان و اندیشمندان بوده است. ولى متأسفانه از به‏كارگیرى ابزار كار آمد علم اصول و دقت‏هاى فقیهانه در دو حوزه اخلاق و اعتقادات كم‏تر مى‏توان نشان یافت. اعتماد به روایات ضعیف السند، عدم دقت در مدلول‏هاى آن‏ها، حل نشدن تعارض روایات، عرضه نكردن آن‏ها بر قرآن و... از مشكلاتى است كه در بسیارى از مباحث اخلاقى و اعتقادى وجود دارد.


امروزه با توجه به نیاز روز افزون جوامع به مسایل اخلاقى و اعتقادى به ویژه مباحث مهدویّت، ضرورت پژوهش مبتنى بر اصول و قواعد این مباحث آشكارتر شده است. تنها در صورت پیمودن چنین مسیرى، مباحث از عمق و دقّت برخوردار خواهد بود.


مقاله حاضر شامل دو فصل خواهد بود: در فصل اول مجموعه روایات مسأله، جداى از ضعف یا وثاقت آن‏ها مورد توجه قرار گرفته و قراین و شواهدى كه مسایل مورد نظر را تأیید یا تضعیف مى‏كنند، جمع‏آورى شده است و در پایان با مقایسه مجموعه روایات با یكدیگر به جمع‏بندى نهایى پرداخته شده است. در این فصل كوشش شده است كه از خبرهاى واحدى كه مضمون منحصر به فردى دارند، پرهیز شود و در حد امكان از روایاتى كه مضمون مستفیضى دارند استفاده شود. هم‏چنین تا آن جا كه مى‏شد، از روایاتى كه تنها در منابع عامه آمده و در منابع شیعى اشاره‏اى به آن نشده استفاده نشود. معقول بودن و طبیعى بودن از دیگر شاخصه‏هایى است كه ما در ارایه تصویر عصر ظهور و رویارویى امام مهدى علیه‏السلام با اهل كتاب از آن بهره برده‏ایم.


ما در این فصل بر خلاف میل باطنى خود بدین دلیل از دقّت‏هاى متداول مباحث فقهى و به ویژه بررسى‏هاى سندى پرهیز كرده‏ایم كه بسنده كردن به احادیث صحیح السند در این مباحث به اجمال بحث و مبهم ماندن بسیارى از زوایاى بحث مى‏انجامد. از این‏رو به ناچار با توجه به شاخصه‏هایى كه پیش از این آمد یك نظریه را تأیید یا تضعیف كرده‏ایم.


فصل دوم مبتنى بر تصویر روشنى است كه از مباحث فصل یكم بدست آمده است در این فصل به دلیل حساسیت موضوع سعى بر این بوده است كه مباحث به صورت دقیق پى‏گیرى شوند و علاوه بر بررسى دلالى آیات و روایات، تنها از احادیث معتبر استفاده شود. نویسنده بر آن بوده است كه در این فصل در حدّ بضاعت اندك خویش دقّت‏هاى متداول در مباحث فقهى را اعمال كند. گرچه نیك مى‏داند تلاش‏هایش گامى بیش نیست و براى رسیدن این بحث به كمال و سرانجام شایسته، لازم است گام‏هاى بلندتر و استوارترى برداشته شود. به امید این كه اندیشمندان این تحقیق را تكمیل كنند.


فصل اول:
سرانجام اكثریت اهل كتاب
درباره سرانجام اهل كتاب در حكومت امام مهدى علیه‏السلام فرضیه‏هاى گوناگونى وجود دارد كه ما در این‏جا تنها فرضیه مختار را ذكر كرده و مؤیدات آن را بر مى‏شماریم:


فرضیه اسلام اكثریت اهل كتاب
فرضیه اسلام آوردن بیشتر اهل كتاب، فرضیه معقول و پذیرفتنى است كه در میان اندیشمندان طرفدارانى نیز دارد. ما به برخى از آنها اشاره مى‏كنیم:


سید محمد صدر پس از بررسى روایاتى كه بر گرفتن جزیه و یا نگرفتن آن از اهل كتاب دلالت مى‏كنند مى‏نویسد:


به هر حال این بحث تنها منحصر به كسانى خواهد بود كه بر آیین یهودیت و نصرانیت، باقى مانده‏اند و با وجود فرصت‏هاى فزاینده و تأكید فراوانى كه بر انتشار دین اسلام در میان تمامى انسان‏ها وجود دارد، این گروه در آن روز تعداد اندكى خواهند بود.(2)


آیت الله مكارم شیرازى در این باره مى‏نویسد:


با توجه به این كه در دوران حكومت آن مصلح بزرگ، همه وسایل پیشرفته ارتباط جمعى در اختیار او و پیروان رشید اوست و با توجه به این كه اسلام راستین با حذف پیرایه‏ها، كشش و جاذبه‏اى فوق‏العاده دارد، به خوبى مى‏توان پیش‏بینى كرد كه اسلام با تبلیغ منطقى و پیگیر، از طرف اكثریت قاطع مردم جهان پذیرفته خواهد شد و وحدت ادیان از طریق اسلام پیشرو عملى مى‏گردد.(3)



مؤیّدات
براى اسلام آوردن اهل كتاب و گرایش آن‏ها به امام مهدى علیه‏السلام زمینه‏هاى فراوانى وجود دارد كه با توجه به وجود چنین زمینه‏هایى، گرایش بیشتر اهل كتاب به امام مهدى علیه‏السلام فرضى است كاملاً شدنى، بلكه قریب به یقین كه ما به گستردگى آن‏ها را برمى‏شماریم


1ـ برخوردارى انسان‏ها از فطرت‏هاى پاك
بر اساس آموزه‏هاى دین اسلام، انسان‏ها فطرت‏هایى پاك و حق‏جو دارند و گرایش آن‏ها به باطل معمولاً به دلیل اشتباه در شناخت مصادیق حقیقت است. وجود چنین فطرت‏هاى پاك، زمینه بسیار مناسبى است براى گرایش اهل كتاب به امام مهدى علیه‏السلام كه دعوت كننده به حق و گسترش دهنده آن است.


2ـ طرح مباحث فكرى
تربیت انسان‏ها و رها ساختن آنان از زندان‏هاى جهل و عرضه حقایق ناب به روان حق‏جوى آدمیان، از برترین رسالت‏هاى انبیا و اولیا بوده است:


«هو الّذى بعث فى الامیین رسولاً منهم یتلوا علیهم آیاته و یزكّیهم و یعلّمهم الكتاب و الحكمة و ان كانوا من قبل لفى ضلال مبین»(جمعه: 2)


«او كسى است كه در میان جمعیت درس نخوانده رسولى از خودشان برانگیخت كه آیاتش را بر آن‏ها مى‏خواند و آن‏ها را تزكیه مى‏كند و به آنان كتاب (قرآن) و حكمت مى‏آموزد. و مسلما پیش از آن در گمراهى آشكارى بودند.»


امام مهدى نیز بر اساس این رسالت الهى با طرح مباحث فكرى و عقیدتى اقدام به اثبات حقانیت دین اسلام و آشكار كردن بطلان دیگر مكاتب و نحله‏ها خواهد نمود و بى‏تردید در سایه تلاش‏هاى حضرت و یاوران او در این زمینه، بسیارى به حقانیت آیین اسلام یقین پیدا كرده و به آن خواهند گروید. در این باره به چند روایت اشاره مى‏كنیم:


الف: امام صادق علیه‏السلام فرمود:


... لا یأتون على اهل دین الا دعوهم الى الله و الى الاسلام و الى الاقرار بمحمد صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم (4)


بر پیروان هیچ دینى وارد نمى‏شوند مگر این كه آن‏ها را به خدا، اسلام و اقرار به حضرت محمد صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم دعوت مى‏كنند.


ب: امام كاظم علیه‏السلام :


اذا خرج بالیهود و النصارى و الصائبین و الزنادقة و اهل الرّدة و الكفار فى شرق الارض و غربها فعرض علیهم الاسلام...(5)


... چون بر یهود، نصارى، صائبین، ملحدان، مرتدّان و كفّار شرق و غرب عالم خروج كند، اسلام را بر آن‏ها عرضه مى‏كند... .


3ـ دولت نمونه
بر اساس روایات اهل بیت علیهم‏السلام امام علیه‏السلام پس از ظهور در مكه رهسپار كوفه مى‏شود و آن‏جا را مركز حكومت خود انتخاب مى‏كند:


امام صادق علیه‏السلام در این باره مى‏فرماید:


دارملكه الكوفه و مجلس حكمه جامعها و بیت ماله و مقسم غنائم المسلمین مسجد السهلة...


كوفه دارالحكومه او، مسجد جامع آن، محل قضاوت او و مسجد سهله محل بیت المال و تقسیم غنایم است.(6)


دولت محدودى كه امام علیه‏السلام قبل از فراگیر شدن حركت جهانى خود در این مناطق تشكیل مى‏دهد نمونه‏اى از دولت جهانى حضرت خواهد بود كه در آن، انسان‏ها از رشد و معنویت و عدالت و امنیت و ... برخوردارند. ایجاد چنین دولتى كه آرمان‏هاى بشریت در آن برآورده مى‏شود، چشم‏هاى دنیا را به سوى خود خیره خواهد كرد و جهانیان را به شدت مشتاق آن خواهد نمود.


4ـ ارایه معجزات
استفاده از شیوه ارایه معجزه یكى از روش‏هایى است كه امام مهدى علیه‏السلام با به‏كار بستن آن، حقانیت و امامت خود را اثبات و بستر مناسبى براى گرایش به آیین اسلام فراهم خواهد كرد.


امام صادق علیه‏السلام در این باره مى‏فرماید:


ما من معجزة من معجزات الانبیاء و الاوصیاء الا یظهر الله تبارك و تعالى مثلها على ید قائمنا لا تمام الحجة على الاعداء.(7)


هیچ معجزه‏اى از معجزات انبیا و اوصیا نیست مگر این‏كه به دلیل تمام شدن حجت بر دشمنان، خداوند مانند آن را به‏دست قائم ما علیه‏السلام ظاهر خواهد كرد.


5ـ بیرون آوردن كتب آسمانى
كتب آسمانى در میان پیروان ادیان از جایگاه و منزلت والایى برخوردارند و بى‏گمان تأثیر درخورى در اعتقادات، اخلاق و رفتار پیروان‏شان دارند. بر اساس روایات، در كتب آسمانى تحریف نشده مژده ظهور امام مهدى علیه‏السلام آمده است.


امام باقر علیه‏السلام در تفسیر آیه «الذین یتّبعون الرّسول النّبى الامّى الذى یجدونه مكتوبا عندهم فى التوراة و الانجیل» (اعراف، 157) فرمودند: «یجدونه مكتوبا عندهم فى التوراة و الانجیل یعنى النبى صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم و الوصى والقائم...؛ آن را در تورات و انجیل نوشته مى‏یابند؛ یعنى پیامبر صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم و وصى او و قائم را...»(8)


و امام مهدى علیه‏السلام با كشف و استخراج كتب اصلى آسمانى از آن‏ها به عنوان اهرم مناسبى براى گسترش آیین اسلام و اثبات حقانیت خود بهره‏بردارى مى‏كند.


پیامبراكرم صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم فرمودند:


و یجمع عیسى علیه‏السلام الكتب من انطاكیه حتى یحكم بین اهل المشرق و المغرب و یحكم بین اهل التوراة فى توراتهم و اهل الانجیل فى انجیلهم و اهل الزبور فى زبورهم و اهل الفرقان بفرقانهم(9)


و عیسى علیه‏السلام كتاب‏ها[ى آسمانى] را از انطاكیه جمع‏آورى مى‏كند تا این‏كه میان اهل مشرق و مغرب به وسیله آن‏ها حكم كند و میان اهل تورات به توراتشان و میان اهل انجیل به انجیلشان و میان اهل زبور به زبورشان و میان اهل قرآن به قرآنشان حكم نماید.


6ـ كشف میراث‏هاى انبیا
استخراج نشانه‏ها و سمبل‏هایى كه در میان صاحبان ادیان و مذهب‏هاى گوناگون از تقدس و احترام ویژه‏اى برخوردارند، از دیگر اقدامات امام مهدى علیه‏السلام خواهد بود. امام علیه‏السلام با نشان دادن این نشانه‏ها و سمبل‏هاى مقدس دل‏هاى مردمان را با خود همراه خواهد كرد.


امام صادق علیه‏السلام مى‏فرمایند:


اذا ظهر القائم علیه‏السلام ظهر برایة رسول الله صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم و خاتم سلیمان و حجر موسى و عصاه ثم یأمر فینادى: الا لا یحملنّ رجلٌ منكم طعاما و لا شرابا و لا علفا ... فاوّل منزل ینزله یضرب الحجر فینبع منه طعام و شراب و علف فیأكلون و یشربون و دوابّهم ...(10)


چون قائم علیه‏السلام ظهور كند پرچم رسول خدا صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم و انگشتر سلیمان و سنگ و عصاى موسى همراه وى خواهد بود. آن‏گاه دستور مى‏دهد كه ندا دهند: آگاه باشید كسى با خود غذا و آب و علف حمل نكند ... چون در اوّلین منزل فرود آیند به سنگ ضربه‏اى مى‏زنند و از آن غذا و آب و علف مى‏جوشد و آن‏ها (یاران حضرت) از آن مى‏خورند و مى‏نوشند و چارپایانشان نیز از آن مى‏خورند.


7ـ ناتوانى مدعیان اصلاح
آدمى همیشه و از گذشته دور تا به امروز در فكر به سامان كردن جوامع بشرى بوده و راه‏هاى بسیارى را براى رسیدن به آن پیشنهاد كرده است، ولى تا به امروز آن‏چه نصیب بشر شده، كابوس وحشت‏ناك یأس و ناامیدى است.


سید محمد صدر در این باره مى‏گوید:


«یكى از نتایجى كه برنامه عام پیش از ظهور بدان مى‏انجامد این است كه تمام مكاتبى كه مدعى حل مشكلات بشریت و از میان بردن آشفتگى‏هاى اویند خود را نشان مى‏دهند و سرانجام بر اثر تجربه‏هاى طولانى پوچى آن آشكار شده و كاستى‏ها و ستم‏هاى نهفته در آن نمایان مى‏شود و این مكاتب به جهت اینكه زائیده فكر ناقص بشرى ـ كه محصور دیوارهاى عواطف و زمان و مكان است - مى‏باشند ضرورةً خالى از كاستى نخواهد بود و آشكار شدن آن نقایص تنها پس از آزمودن و تجربه عملى خواهد بود. این مكاتب یكى پس از دیگرى در برابر افكار عمومى و در مقابل دیدگان همگان از دشمن گرفته تا موافق و مخالف در اقیانوس آزمون‏ها گذر مى‏كند تا اینكه پوچى و ستم‏هاى نهفته در آن و نیز ناسازگارى آن با مصالح عمومى و خاص روشن شود...


پس از برخورد این مكاتب با واقعیت‏ها، نومیدى كشنده‏اى بر تمام مكاتب عرضه شده سایه مى‏افكند و در بشریت این احساس عمیق شكل مى‏گیرد كه این مكاتب توانایى رفع ستم از بشریت و تبدیل آن به سعادت و رفاه را ندارند لیكن بارقه امید و نورى به شدت كم سو هنوز در دل‏هاى مردم وجود دارد این بارقه امید هنوز از میان نرفته است. از اینرو امید كم فروغى نسبت به مبدأ ناشناخته عادلى كه ممكن است سعادت بشر را تضمین و مشكلاتش را حل كند جان مى‏گیرد و هر چه ناتوانى مكاتب در حل مشكلات آشكارتر شود این آرزو ریشه‏دارتر و روشن‏تر مى‏شود و لذا در بشریت حالت انتظار مبهمى نسبت به فرداى سرشار از سعادت شكل مى‏گیرد آنچنانكه شخص مؤمن انتظار روشنى نسبت آمدن امام مهدى علیه‏السلام دارد.»(11)


و این حقیقتى است كه در روایات نیز به آن اشاره شده است:


الف: امام باقر صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم :
ان دولتنا اخر الدول و لم یبق اهل بیت لهم دولة الاملكوا قبلها لئلا یقولوا اذا رأوا سیرتنا اذا ملكنا سرنا بمثل هولاء و هو قول الله تعالى و العاقبة للمتقین.(12)


دولت ما آخرین دولت‏هاست و هیچ خاندانى ـ كه صاحب دولتند ـ نمى‏ماند؛ مگر این‏كه پیش از حكومت ما به قدرت مى‏رسند تا وقتى شیوه ما را دیدند نگویند ما نیز اگر به قدرت مى‏رسیدیم مانند اینان رفتار مى‏كردیم و این همان سخن خداى تعالى است كه مى‏فرماید: «و عاقبت براى پرهیزگاران است».


ب: امام صادق علیه‏السلام :
لا یكون هذا الامر حتى لا یبقى صنف من الناس الاوقد ولّوا على الناس حتّى لا یقول قائل انا لو ولینا لعد لنا ثم یقوم القائم بالحق و العدل.(13)


این امر [ ظهور ] رخ نخواهد داد مگر هنگامى كه همه گروه‏ها بر مردم حكومت كنند تا كسى نگوید اگر ما حاكم بودیم به عدالت رفتار مى‏كردیم. پس از این، قائم، به حق و عدالت قیام خواهد كرد».


8ـ روش‏هاى تربیتى
روش‏هایى كه امام مهدى علیه‏السلام براى تربیت مردم به كار مى‏برند تأثیر بسزایى در طهارت فكرى و اخلاقى مردم داشته و زمینه را براى گرایش آن‏ها به حقیقت فراهم مى‏كند. ما در این جا به كوتاهى شیوه‏هاى تربیتى حضرت را بررسى مى‏كنیم. البته منظور ما از شیوه‏هاى تربیتى، تربیت به معناى عام آن نیست، بلكه شیوه‏هایى است كه حضرت براى تربیت خاص ـ یعنى ایجاد زمینه مناسب براى گرایش به اسلام ـ اعمال مى‏كنند.


پیش از عصر ظهور عوامل فراوانى باعث گرایش یا تداوم اعتقاد مردم به مكاتب باطل و ادیان منسوخ مى‏شوند از جمله:


الف: تربیت نادرستى كه از سوى دولت‏ها و یا اشخاص در مدارس و آموزشگاه‏ها و وسایل ارتباط جمعى به كار مى‏رود و بر اساس آن حقانیت یك دین و یا یك مكتب فكرى باطل به وسیله روش‏هاى تربیتى به دانش‏آموزان تلقین مى‏شود.


ب: موانع آشكار و پنهانى كه از سوى حكومت‏ها براى جلوگیرى از آشنایى مردم با تعالیم نجات بخش و انسان ساز اسلام ایجاد مى‏شود.


ج ـ فشارهایى كه از سوى دولت‏ها، مجموعه‏ها و افراد منحرف براى گسترش فرهنگ‏هاى نادرست و نیز رفتارهاى متناسب با آن اعمال مى‏شود.(14)


این‏ها و عواملى از این دست زمینه مساعدى براى گرایش و یا تداوم اعتقاد به ادیان منسوخ و مكاتب باطل را ایجاد مى‏كنند.


یكى از شیوه‏هاى تربیتى حضرت از میان بردن زمینه‏هاى تربیت انحرافى بالا است.


در سایه این اقدامات و تلاش‏هایى كه حضرت و یاران خاصش براى تربیت جامعه جهانى به‏كار خواهند بست، جامعه جهانى از نظر اخلاقى و عقلانى رشد چشمگیرى خواهد یافت و این رشد و ترقى اخلاقى و عقلانى تأثیر بسزایى در گرایش مردم دنیا به دین اسلام و پیوستن به امام مهدى علیه‏السلام و فرمانبردارى از او خواهد داشت.


با بررسى روایاتى كه ترسیم كننده چهره جهان در عصر ظهور هستند، به شواهد و قراین فراوانى براى این رشد و ترقّى دست مى‏یابیم، ما به عنوان نمونه برخى از آنها را ذكر مى‏كنیم:


در ارتباط با رشد اخلاقى از جمله روایاتى كه وارد شده عبارتند از:


الف: امام على علیه‏السلام :


ولو قد قام قائمنا لا نزلت السماء قطرها و لا خرجت الارض نباتها و لذهبت الشحناء من قلوب العباد.(15) چون قائم ما قیام كند، آسمان بارانش را فرو ریزد و زمین گیاهانش را برویاند و كینه‏ها از دل‏هاى بندگان برود.


ب: امام صادق علیه‏السلام : «... و یؤلف الله بین قلوب مختلفة و لا یعصون الله عزوجل فى ارضه؛ ... و خداوند میان قلب‏هاى پراكنده الفت برقرار مى‏كند و آن‏ها خداى عزوجل را در زمین معصیت نمى‏كنند.»(16)


این‏ها شواهدى بر رشد اخلاقى جامعه بودند و با تأمل در آن‏ها مى‏بینیم كه این رشد اخلاقى براى گروه یا دسته معینى آورده نشده است؛ به تعبیر دیگر از نظر موضوع، عام و یا مطلق‏اند. بنابراین، از آن‏ها مى‏توان عمومیت رشد اخلاقى را استفاده نمود.


در ارتباط با رشد عقلانى نیز مى‏توان روایات زیر را برشمرد:


الف: امام باقر علیه‏السلام :


اذا قام قائمنا وضع یده على رؤس العباد فجمع بها عقولهم و كملت به احلامهم.(17)


چون قائم ما قیام كند، دستش را بر سر بندگان گذارد و عقول‏شان را متمركز سازد و عقل‏هاشان كامل شود.


روشن است كه واژه العباد در این روایت عام است و «ال» آن ظهور در استغراق دارد و شامل همه بندگان مى‏شود. بنابراین، تربیت امام و رشد و ترقّى حاصل از آن تمام بشریت عصر ظهور را در بر مى‏گیرد.


ب: امام باقر علیه‏السلام : «و تؤتون الحكمة فى زمانه؛(18) در زمان مهدى به شما حكمت بیاموزند».


ج: تمامى روایاتى كه بر رفع ظلم و جور در زمان ظهور دلالت دارند، نیز مى‏توانند شاهد خوبى براى رشد عقلانى بشریت باشند. بى‏تردید از میان رفتن ستم، آن هم در همه جاى دنیا و نه بخشى از آن ـ چنان‏چه مدلول روایات است ـ با ایجاد ترس و وحشت و اعمال زور و تهدید نخواهد بود؛ چرا كه عدالت برآمده از اجبار و زور سطحى و ناپایدار خواهد بود. حال آن‏كه عدالتى كه در عصر ظهور به وجود خواهد آمد، عدالت ریشه‏اى و ماندنى خواهد بود و مسلما یكى از مهم‏ترین راه‏هاى گسترش عدالت و ماندگارى آن ایجاد زمینه‏هاى فكرى و عقلانى آن است.


9ـ نزول عیسى‏بن مریم علیه‏السلام
در روایات فراوانى به نزول عیسى علیه‏السلام در عصر ظهور اشاره شده است از جمله:


الف:پیامبراكرم صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم :


... لو لم یبق من الدنیا الا یوم واحد لطوّل الله ذلك الیوم حتى یخرج فیه ولدى المهدى فینزل روح الله عیسى‏بن مریم فیصلى خلفه.(19)


... اگر از عمر دنیا یك روز بیشتر نمانده باشد، خداوند آن را طولانى كند تا این‏كه فرزندم مهدى در آن ظهور كند. پس عیسى‏بن مریم از آسمان فرود آمده و پشت سر مهدى نماز مى‏گذارد.


ب: امام صادق علیه‏السلام :


... ثم یظهره الله عزوجل فیفتح الله على یده مشارق الارض و مغاربها و ینزل روح الله عیسى‏بن مریم علیه‏السلام فیصلى خلفه.(20)


... سپس خداوند مهدى علیه‏السلام را ظاهر مى‏گرداند و به‏دست او شرق و غرب زمین را فتح مى‏كند و عیسى‏بن مریم از آسمان فرود آمده و پشت سر او نماز مى‏گذارد.


تنها در كتاب منتخب الاثر بیش از 20 روایت با این مضمون آمده است.(21)


به شهادت تعدادى از روایات، با نزول مسیح از آسمان بیشتر مسیحیان و یهودیان به او ایمان مى‏آورند. از جمله شهربن حوشب مى‏گوید:


حجاج به من گفت: اى شهر در قرآن آیه‏اى است كه مرا خسته كرده است (و معناى آن را نمى‏فهمم) گفتم: كدام آیه؟ گفت: آن جا كه خداوند مى‏فرماید: «و هیچ یك از اهل كتاب نیست مگر آن كه قبل از مرگش به او ایمان مى‏آورد». به خدا سوگند من دستور مى‏دهم فردى یهودى یا نصرانى را [نزد من] گردن بزنند و من به او خیره مى‏شوم، ولى لبانش حركت نمى‏كند تا این‏كه نفس او قطع مى‏شود. شهر گوید: گفتم: خداوند امر امیر را اصلاح كند، مطلب آن گونه كه پنداشتى نیست. پرسید: چگونه؟ گفتم [مراد این است كه] عیسى پیش از روز قیامت از آسمان فرود مى‏آید و پشت سر مهدى نماز مى‏گذارد. پس هیچ یهودى و نصرانى باقى نمى‏ماند مگر این‏كه به عیسى قبل از مرگش ایمان مى‏آورد. پرسید: عجب! این تفسیر را از كجا فرا گرفته‏اى؟ گفتم: از محمد بن على بن حسین بن على بن ابیطالب علیه‏السلام . حجاج گفت: به خدا سوگند آن‏را از چشمه‏اى زلال بدست آورده‏اى.(22)


ب: محمدبن مسلم نیز از امام باقر علیه‏السلام چنین نقل مى‏كند:


... ان عیسى ینزل قبل یوم القیامة الى الدنیا فلایبقى اهل ملة یهودى و لا غیره الا امنوا به قبل موته و یصلى خلف المهدى(23)


... عیسى پیش از روز قیامت از آسمان به دنیا فرود مى‏آید. پس هیچ یهودى و غیر یهودى باقى نمى‏ماند مگر این‏كه پیش از مرگش به او ایمان مى‏آورد و عیسى علیه‏السلام پشت سر مهدى علیه‏السلام نماز مى‏گذارد.


با ایمان اهل كتاب به مسیح و اسلام آوردن مسیح و پیروى او از امام مهدى علیه‏السلام به یقین بخش عمده‏اى از اهل كتاب نیز اسلام آورده و به امام خواهند گروید.


اسلام آوردن حضرت عیسى علیه‏السلام و پیوستن ایشان به آیین محمدى صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم را از چند راه مى‏توان اثبات كرد:


اول: دلایلى كه ـ در جاى خود ـ بر نسخ دین مسیحیت اقامه شده است و با نسخ آیین مسیحیت تفاوتى میان آورنده آیین مسیحیت ـ حضرت عیسى علیه‏السلام ـ و پیروان ایشان نخواهد بود.


دوم: آیات و روایاتى كه بر موظف بودن اهل كتاب به اختیار كردن دین اسلام دلالت دارد؛ چرا كه اگر اهل كتاب موظف به پیروى از آیین اسلام هستند، به طریق اولى رهبر ایشان ـ عیسى علیه‏السلام ـ موظف به اختیار اسلام خواهد بود. امام صادق علیه‏السلام در این زمینه مى‏فرماید:


لا یأتون على اهل دین الا دعوهم الى الله و الى الاسلام و الى الاقرار بمحمد صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم و من لم یسلم قتلوه حتى لا یبقى بین المشرق و المغرب و مادون الجبل احد الااقرّ.(24)


بر پیروان هیچ دینى وارد نمى‏شوند، مگر این‏كه آن‏ها را به خدا، اسلام و اقرار به نبوت حضرت محمد صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم دعوت مى‏كنند. پس كسى كه اسلام نیاورد را مى‏كشند تا این‏كه از مشرق تا مغرب و پشت كوه كسى نباشد مگر این‏كه ایمان آورد.


سوم: نماز گذاردن حضرت عیسى علیه‏السلام به روش مسلمانان و اقتداى ایشان به امام مهدى علیه‏السلام در نماز نیز مى‏تواند گواه خوبى براى اسلام ایشان باشد:


در این باره پیامبر صلى‏الله‏علیه‏و‏آله فرمود:


... و قد نزل عیسى‏بن مریم علیه‏السلام كانه یقطر من شعره الماء فیقول له المهدى علیه‏السلام : تقدّم صلّ بالناس. فیقول: انما اقیمت لك الصلوة فیصلى خلف رجل من ولدى ...(25)


... و عیسى‏بن مریم علیه‏السلام از آسمان فرود آمده است. گویا از موهایش آب مى‏چكد. پس مهدى علیه‏السلام به او مى‏گوید: مقدّم شو و با مردم نماز بگذار. و او پاسخ مى‏دهد: نماز براى تو بر پا شده است [تا تو امام جماعت شوى] پس عیسى پشت سر مردى از خاندان من نماز مى‏گذارد ... .


10ـ ویژگى‏هاى امام مهدى علیه‏السلام
یكى دیگر از عواملى كه باعث گرایش اهل كتاب و بلكه همه غیر مسلمانان به اسلام و پیروى آنان از امام مهدى علیه‏السلام مى‏شود، شخصیت فوق العاده و استثنایى امام مهدى علیه‏السلام است. كدام انسان سلیم النفس است كه در رویارویى با آن بزرگ مرد آسمانى كه منبع زیبایى، خوبى، پاكى، صداقت، محبت، رأفت و ... است، دل از كف ندهد و واله و شیفته‏اش نگردد؟ او تجسم آدم، نوح، ابراهیم، موسى، عیسى و محمد صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم است؛ با همان خوبى‏ها و كمالات و همچنان كه به تعبیر قرآن خلق و خوى نیكوى پیامبر باعث گرایش مردمان عصر جاهلیت به آن حضرت مى‏شد:


فبما رحمة من‏الله لنت لهم ولو كنت فظّا غلیظ القلب لانفضّوا من حولك.(26)


به (بركت) رحمت الهى در برابر آنان [ = مردم ] نرم (مهربان) شدى و اگر خشن و سنگدل بودى از اطراف تو پراكنده مى‏شدند.


شخصیت فوق العاده امام مهدى علیه‏السلام نیز دل‏هاى مردمان را تسخیر و مجذوب خویش خواهد نمود. عدالت گسترى(27)، دانش(28)، زهد(29)، جود و كرم(30)، رأفت و رحمت(31) و عبادت(32) برخى از این ویژگى‏ها هستند.



11ـ رضایتمندى همگان
از دیگر شواهدى كه از اقبال اهل كتاب به امام مهدى علیه‏السلام نشان دارد، روایاتى است كه بر خرسندى جهانیان از قیام امام مهدى علیه‏السلام دلالت مى‏كند. بى‏تردید این خرسندى زمانى جا دارد كه اهل كتاب از او پیروى كنند و به فرمان‏هایش گردن نهند؛ چرا كه اگر قصد برافراشتن علم مخالفت و ایستادن در برابر او و اهداف او را داشته باشند جایى براى خرسندى باقى نخواهد ماند.


در این رابطه پیامبر اكرم صلى‏الله‏علیه‏و‏آله‏وسلم مى‏فرمایند:


... یفرح به اهل السماء و اهل الارض و الطیر و الوحوش و الحیتان فى البحر...(33)


اهل آسمان و زمین، پرندگان، حیوانات و ماهیان دریا از او خرسند مى‏شوند... .


و از امام على علیه‏السلام نقل شده:


هنگامى كه حضرت مهدى علیه‏السلام ظهور كند نام مباركش بر سر زبان‏ها خواهد افتاد و وجود مردم سرشار از عشق به اوست؛ به گونه‏اى كه جز نام او هیچ نامى در یاد و زبان آنان نیست و با دوستى او روح خود را سیراب مى‏كنند.(34)


آشكار است كه در روایات بالا این خرسندى و خشنودى براى مسلمانان و یا گروه و جماعت ویژه‏اى نیست و تعابیرى چون ساكنان زمین و آسمان و یا مردم، عامند و همه را در برمى‏گیرند. گرچه بى‏تردید در این میان دشمنان و منحرفانى نیز وجود دارند كه از ظهور او ناخشنود و خشمگین‏اند، ولى با توجه به عمومیت روایات، این عده بخش اندكى از مجموعه عظیم انسان‏ها خواهند بود.


ادامه دارد


 


--------------------------------------------------------------------------------


1. این نوشتار خلاصه‏اى است از بخش‏هایى از پایان نامه نویسنده با عنوان «دین در عصر ظهور» كه براى مؤسسه آموزشى و پژوهشى امام خمینى در مقطع كارشناسى ارشد به رشته تحریر در آمده است.


2ـ محمد صدر، تاریخ ما بعد الظهور (بیروت: دارالتعارف للمطبوعات، 1412) ص 612.


3ـ ناصر مكارم شیرازى، حكومت جهانى مهدى (قم: انتشارات نسل جوان، چاپ یازدهم، 1380) ص 288.


4ـ على كورانى، معجم احادیث الامام المهدى، (قم: مؤسسة المعارف الاسلامیة، چاپ اول، 1411) ج 4، ص 61.


5ـ همان، ج 5، ص 60.


6ـ محمد صدر، تاریخ ما بعد الظهور، ص 60 (به نقل از بحار، ج 13، ص 200).


7ـ لطف الله صافى، منتخب الاثر (قم: مؤسسة السیرة المعصومة، چاپ دوم، 1421) ص 387.


8ـ على كورانى، معجم احادیث الامام المهدى، ج 5، ص 120.


9ـ همان، ج 1، ص 531.


10ـ لطف الله صافى، منتخب الاثر، ص 386.


11ـ محمد صدر، تاریخ ما بعد الظهور، ص 333.


12ـ محمد صدر، تاریخ ما بعد الظهور، ص 335 به نقل از غیبت طوسى، ص 282.


13ـ على كورانى، معجم احادیث الامام المهدى، ج 3، ص 426.


14ـ محمد صدر، تاریخ ما بعد الظهور، ص 532، نقل به مضمون.


15ـ لطف الله صافى، منتخب الاثر، ص 592.


16ـ على كورانى، معجم احادیث الامام المهدى، ج 3.


17ـ لطف الله صافى، منتخب الاثر، ص 607.


18ـ محمد باقر مجلسى، بحار الانوار، ج 52، (تهران: انتشارات اسلامیه، چاپ سوم، 1372) ص 352.


19ـ لطف‏الله صافى، منتخب الاثر، ص 101.


20ـ همان، ص 300.


21ـ همان، ص 392.


22ـ على كورانى، معجم احادیث الامام المهدى، ج 5، ص 83.


23ـ لطف الله صافى، منتخب الاثر، ص 600.


24ـ على كورانى، معجم احادیث الامام المهدى، ج 4، ص 61.


25ـ لطف الله صافى، منتخب الاثر، ص 390.


26ـ آل عمران، 159.


27. نهج‏البلاغه، خطبه 138.


28. لطف الله صافى، منتخب الاثر، ص 381.


29. همان، ص 378.


30. مسعود پورسیدآقایى، تاریخ عصر غیبت، ص 432 (به نقل از صحیح مسلم به شرح النووى، ج 18، ص 39).


31. همان، ص 439 به نقل از الزام الناصب، ص 10.


32. همان، ص 435 (به نقل از بحارالانوار، ج 86، ص 81).


33ـ لطف الله صافى، منتخب الاثر، ص 589.


34ـ نجم الدین طبسى، چشم‏اندازى به حكومت مهدى، ص 66. (به نقل از الحاوى للفتاوى، ج 2، ص 68).

 





نوشته شده در تاریخ یکشنبه 1 شهریور 1388 توسط مهدویون عصر ظهور
درباره وبلاگ

آرشیو مطالب

آخرین مطالب

نویسندگان

موضوعات

نظر سنجی

پیوند ها

   دانشنامه مهدویت

لینكستان

آمار سایت

   لوگوی دوستان